zamknąć

Mapa nawigacji

Pobierz nasze dobre praktyki
Interaktywna nawigacja to narzędzie wykraczające poza standardową nawigację zintegrowanych treści (dostępną w górnej belce raportu). Nowe podejście pozwalana na poruszanie się w dwóch dodatkowych wymiarach biznesu Grupy PZU, tj.:
  • strategii (ubezpieczenia, zdrowie, inwestycje, finanse);
  • zrównoważonego rozwoju (sprzedaż, pracownicy, zaangażowanie społeczne, środowisko naturalne i etyka).
Wyżej wymienione obszary zostały dodatkowo uzupełnione o powiązane wskaźniki GRI, w ramach każdego wybranego zagadnienia.
Pracownicy
Społeczeństwo
Etyka
Środowisko
Produkty
Krótka charakterystyka
Zdrowie
Banki
Inwestycje
Ubezpieczenia
PRAKTYKI
BIZNESOWE

W tym rozdziale

GRI

7.5 Profil ryzyka (c.d.)

Raport Roczny 2019 > WYNIKI 2019 > Informacje Dodatkowe I Noty Objasniajace > 7 Zarzadzanie Ryzykiem > 7.5 Profil ryzyka (c.d.)
Facebook Twitter All
Zintegrowana Nawigacja
Ubezpieczenia
Zdrowie
Inwestycje
Bankowość
Najlepsze Praktyki
Narzędzia strony:

7.5.3.  Ryzyko rynkowe

Ryzyko rynkowe to ryzyko straty lub niekorzystnej zmiany sytuacji finansowej wynikające bezpośrednio lub pośrednio z wahań poziomu i wahań zmienności rynkowych cen aktywów, spreadu kredytowego, wartości zobowiązań i instrumentów finansowych.

Ryzyko rynkowe w Grupie PZU obejmuje:

  • ryzyko cen akcji – możliwość poniesienia straty na skutek zmiany wartości aktywów, zobowiązań i instrumentów finansowych w wyniku zmian rynkowych cen akcji lub wahań zmienności rynkowych cen akcji;
  • ryzyko cen udziałów i akcji nienotowanych – możliwość poniesienia straty na skutek zmian wycen akcji nienotowanych i udziałów;
  • ryzyko cen nieruchomości – możliwość poniesienia straty na skutek zmian wartości aktywów, zobowiązań i instrumentów finansowych w wyniku zmian rynkowych cen nieruchomości lub wahań zmienności rynkowych cen nieruchomości;
  • ryzyko cen towarów – możliwość poniesienia straty na skutek zmiany wartości aktywów, zobowiązań i instrumentów finansowych w wyniku zmian rynkowych cen towarów lub wahań zmienności rynkowych cen towarów;
  • ryzyko inflacji – możliwość poniesienia straty związana z poziomem realizowanej inflacji, w szczególności inflacji cen towarów i usług, a także oczekiwań dotyczących przyszłego poziomu inflacji, mających wpływ na wycenę aktywów i zobowiązań;
  • ryzyko płynności – ryzyko niemożności zrealizowania lokat i innych aktywów bez wpływu na ich rynkowe ceny w celu uregulowania swoich zobowiązań finansowych w momencie, gdy stają się one wymagalne;
  • ryzyko stopy procentowej – możliwość poniesienia straty na skutek zmiany wartości instrumentów finansowych lub innych aktywów oraz zmiany wartości bieżącej prognozowanych przepływów ze zobowiązań w wyniku zmian w strukturze terminowej rynkowych stóp procentowych lub wahań zmienności rynkowych stóp procentowych wolnych od ryzyka;
  • ryzyko bazowe – możliwość poniesienia straty na skutek zmiany wartości instrumentów finansowych lub aktywów oraz zmiany wartości bieżącej prognozowanych przepływów ze zobowiązań, w wyniku zmian w strukturze terminowej spreadów rynkowych stóp procentowych względem stóp wolnych od ryzyka lub wahań zmienności tych spreadów – z wyłączeniem spreadów kredytowych;
  • ryzyko walutowe – możliwość poniesienia straty na skutek zmian wartości aktywów, zobowiązań i instrumentów finansowych w wyniku zmian kursów wymiany walut lub wahań zmienności kursów wymiany walut;
  • ryzyko spreadu kredytowego – możliwość poniesienia straty z tytułu zmiany wartości aktywów, zobowiązań i instrumentów finansowych spowodowanych zmianą poziomu spreadów kredytowych w odniesieniu do struktury terminowej stóp procentowych dłużnych papierów wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa lub wahania ich zmienności; 
  • ryzyko koncentracji – możliwość poniesienia straty wynikającej z braku dywersyfikacji portfela aktywów lub z dużej ekspozycji na ryzyko niewykonania zobowiązania przez pojedynczego emitenta papierów wartościowych lub grupę powiązanych emitentów.

Ryzyko koncentracji aktywów oraz ryzyko spreadu kredytowego jest traktowane jako integralna część ryzyka rynkowego przy pomiarze ryzyka na potrzeby profilu ryzyka, tolerancji na ryzyko i raportowaniu wskaźników ryzyka rynkowego. Jednak proces zarządzania tymi ryzykami ma odmienną specyfikę niż proces zarządzania pozostałymi podkategoriami ryzyka rynkowego i został opisany w punkcie 7.5.1.1 wraz z procesem zarządzania ryzykiem niewypłacalności kontrahenta.

Ryzyko rynkowe w Grupie PZU pochodzi z trzech głównych źródeł:

  • działalności związanej z dopasowaniem aktywów do zobowiązań (portfel ALM);
  • działalności związanej z aktywną alokacją, tj. wyznaczaniem optymalnej średnioterminowej struktury aktywów (portfele AA);
  • działalności bankowej w Pekao i Alior Banku – generującej istotne narażenie na ryzyko stopy procentowej.

Działalność inwestycyjną w spółkach Grupy PZU reguluje szereg dokumentów zatwierdzonych przez rady nadzorcze, zarządy i dedykowane komitety.

Jednostki ds. ryzyka współuczestniczą w identyfikacji ryzyk, dokonują ich pomiaru oraz monitorują i raportują o tych ryzykach. Ryzyko rynkowe mierzy się przy wykorzystaniu modelu kalkulacji kapitału ekonomicznego ryzyka rynkowego w oparciu o metodę wartości zagrożonej (VaR, ang. Value at Risk) lub formuły standardowej zgodnie z zasadami zdefiniowanymi przez dyrektywę Wypłacalność II. W celu efektywnego zarządzania ryzykiem rynkowym ustala się limity w postaci kwoty kapitału alokowanego na dane ryzyko rynkowe, jak również limity na poszczególne czynniki ryzyka rynkowego.

W Pekao funkcjonuje system zarządzania ryzykiem rynkowym, stanowiący strukturalno-organizacyjne i metodologiczne ramy, mające na celu utrzymanie struktury bilansu i pozycji pozabilansowych w zgodzie z zakładanymi celami strategicznymi. Proces zarządzania ryzykiem rynkowym oraz procedury go regulujące uwzględniają podział na księgę handlową i bankową.

Zarządzając ryzykiem rynkowym księgi handlowej Pekao dąży do optymalizowania wyników finansowych oraz zapewnienia maksymalnie wysokiej jakości obsługi klientów banku w zakresie dostępu do rynku (market making) pozostając w ramach limitów zatwierdzonych przez zarząd i radę nadzorczą.

Zarządzając ryzykiem stopy procentowej księgi bankowej Pekao kieruje się celem zabezpieczenia wartości ekonomicznej kapitału oraz realizacji założonego wyniku odsetkowego w ramach przyjętych limitów.

W Alior Banku ekspozycja na ryzyko rynkowe i płynności jest ograniczana przez system limitów, okresowo aktualizowanych, wprowadzanych uchwałą rady nadzorczej lub zarządu, obejmujących wszystkie miary ryzyka. W Alior Banku funkcjonują trzy rodzaje limitów, różniące się zakresem oraz sposobem funkcjonowania – limity podstawowe, uzupełniające, limity stress-test. Zarządzanie ryzykiem rynkowym skupia się na ograniczaniu potencjalnych niekorzystnych zmian wartości ekonomicznej kapitału oraz optymalizowaniu wyniku finansowego. 

Ekspozycja na ryzyko rynkowe

Wartość bilansowa   Nota   31 grudnia 2019 31 grudnia 2018
Aktywa na ryzyko Grupy Aktywa na ryzyko klienta  Razem  Aktywa na ryzyko Grupy Aktywa na ryzyko klienta  Razem 
  w tym aktywa banków   w tym aktywa banków
Aktywa finansowe i środki pieniężne narażone na ryzyko stopy procentowej   309 124 267 846 1 167 310 291 295 402 252 859 1 303 296 705
Dłużne papiery wartościowe o stałym oprocentowaniu 35 62 965 32 858 1 101 64 066 52 534 24 169 1 134 53 668
Dłużne papiery wartościowe o zmiennym oprocentowaniu 35 31 144 29 494 15 31 159 31 298 28 333 77 31 375
Należności od klientów z tytułu kredytów 33 194 868 194 868 - 194 868 182 054 182 054 - 182 054
Lokaty terminowe w instytucjach kredytowych 35 1 405 599 49 1 454 2 679 976 90 2 769
Pożyczki 35 4 490 - - 4 490 4 535 - - 4 535
Środki pieniężne 0 7 786 6 759 2 7 788 17 053 15 288 2 17 055
Transakcje z przyrzeczeniem odsprzedaży 35 4 064 897 - 4 064 3 278 158 - 3 278
Instrumenty pochodne 34 2 402 2 371 - 2 402 1 971 1 881 - 1 971
Aktywa finansowe narażone na inne ryzyko cenowe   2 163 1 079 4725 6 888 2 347 816 4 209 6 556
Instrumenty kapitałowe 35 1 501 486 4682 6 183 1 859 356 4 181 6 040
Instrumenty pochodne 34 662 593 43 705 488 460 28 516
Razem    311 287 268 925 5 892 317 179 297 749 253 675 5 512 303 261
 

W tabeli poniżej zaprezentowano aktywa finansowe banków oraz na ryzyko klienta wg miejsca ujęcia w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym:

Aktywa finansowe banków oraz aktywa finansowe na ryzyko klienta  Nota  31 grudnia 2019 31 grudnia 2018
Pekao i Alior Bank Aktywa finansowe na ryzyko klienta Pekao i Alior Bank Aktywa finansowe na ryzyko klienta
Należności od klientów z tytułu kredytów 33 194 868 - 182 054 -
Pochodne instrumenty finansowe   2 964 43 2 341 28
Inwestycyjne (lokacyjne) aktywa finansowe   64 334 5 847 53 992 5 482
Wyceniane w zamortyzowanym koszcie   21 130 49 18 569 90
Dłużne papiery wartościowe   19 634 - 17 435 -
Rządowe   13 944 - 11 395 -
Krajowe   13 944 - 11 395 -
Oprocentowanie stałe   11 094 - 8 491 -
Oprocentowanie zmienne   2 850 - 2 904 -
Pozostałe   5 690 - 6 040 -
Oprocentowanie stałe   797 - 1 231 -
Oprocentowanie zmienne   4 893 - 4 809 -
Transakcje z przyrzeczeniem odsprzedaży   897 - 158 -
Lokaty terminowe w instytucjach kredytowych   599 49 976 90
Wyceniane w wartości godziwej przez inne całkowite dochody   41 605 - 34 546 -
Instrumenty kapitałowe   276 - 256 -
Notowane na rynku regulowanym   30 - 44 -
Nienotowane na rynku regulowanym   246 - 212 -
Dłużne papiery wartościowe   41 329 - 34 290 -
Rządowe   26 960 - 22 509 -
Krajowe   26 960 - 21 556 -
Oprocentowanie stałe   14 525 - 8 955 -
Oprocentowanie zmienne   12 435 - 12 601 -
Zagraniczne   - - 953 -
Oprocentowanie stałe   - - 953 -
Pozostałe   14 369 - 11 781 -
Oprocentowanie stałe   6 186 - 4 233 -
Oprocentowanie zmienne   8 183 - 7 548 -
Wyceniane w wartości godziwej przez wynik finansowy   1 599 5 798 877 5 392
Instrumenty kapitałowe   181 378 95 358
Notowane na rynku regulowanym   128 378 68 358
Nienotowane na rynku regulowanym   53 - 27 -
Jednostki uczestnictwa i certyfikaty inwestycyjne   29 4 304 5 3 823
Notowane na rynku regulowanym   23 81 5 61
Nienotowane na rynku regulowanym   6 4 223 - 3 762
Dłużne papiery wartościowe   1 389 1 116 777 1 211
Rządowe   1 226 1 101 643 1 211
Krajowe   1 226 1 096 643 1 207
Oprocentowanie stałe   247 1 096 299 1 130
Oprocentowanie zmienne   979 - 344 77
Zagraniczne   - 5 - 4
Oprocentowanie stałe   - 5 - 4
Pozostałe   163 15 134 -
Oprocentowanie stałe   9 - 7 -
Oprocentowanie zmienne   154 15 127 -
Środki pieniężne   6 759 2 15 288 2
Aktywa finansowe banków oraz aktywa finansowe na ryzyko klienta, razem   268 925 5 892 253 675 5 512

W ramach swojej działalności lokacyjnej Grupa PZU wykorzystuje pochodne instrumenty finansowe jako narzędzia zmniejszania ryzyka (z użyciem rachunkowości zabezpieczeń lub bez niej) oraz ułatwiające efektywne zarządzanie portfelem inwestycyjnym.

Zaangażowanie Grupy PZU w instrumenty pochodne zaprezentowano w punkcie 34.   

Zaangażowanie w dłużne papiery emitowane przez rządy inne niż RP

Wartość bilansowa dłużnych papierów wartościowych emitowanych przez rządy inne niż RP 31 grudnia 2019 31 grudnia 2018
Litwa 756 638
Łotwa 149 90
Rumunia 134 157
Chorwacja 132 152
Ukraina 130 90
Indonezja 86 71
Kolumbia 83 42
Brazylia 80 57
Bułgaria 74 75
Panama 74 36
Rosja 70 69
Filipiny 59 42
Węgry 57 117
Dominikana 56 42
Oman 54 41
Republika Południowej Afryki 52 35
Urugwaj 50 42
Pozostałe 3471 2 2972
Razem 2 443 4 093

1 W pozycji Pozostałe wykazano kraje, wobec których zaangażowanie bilansowe nie przekracza równowartości 50 mln zł: Arabia Saudyjska, Australia, Azerbejdżan, Bahrajn, Belgia, Białoruś, Chile, Dania, Egipt, Francja, Ghana, Gwatemala, Hiszpania, Holandia, Honduras, Irlandia, Jamajka, Jordania, Katar, Kazachstan, Kenia, Kostaryka, Maroko, Meksyk, Mongolia, Namibia, Niemcy, Nigeria, Paragwaj, Peru, Senegal, Słowenia, Sri Lanka, Stany Zjednoczone, Szwecja, Trynidad i Tobago, Turcja, Uzbekistan, Wielka Brytania, Wietnam, Włochy, Wybrzeże Kości Słoniowej. 
2 W pozycji Pozostałe wykazano: Albania, Argentyna, Armenia, Australia, Azerbejdżan, Belgia, Białoruś, Boliwia, Chile, Dania, Egipt, Etiopia, Francja, Ghana, Grecja, Gwatemala, Hiszpania, Holandia, Honduras, Indie, Irlandia, Jamajka, Jordania, Kamerun, Kazachstan, Kenia, Kostaryka, Maroko, Meksyk, Mongolia, Namibia, Niemcy, Nigeria, Paragwaj, Peru, Portugalia, Senegal, Serbia, Słowenia, Sri Lanka, Stany Zjednoczone, Szwecja, Trynidad i Tobago, Turcja, Wielka Brytania, Wietnam, Włochy, Wybrzeże Kości Słoniowej.

Zaangażowanie w dłużne papiery emitowane przez korporacje oraz jednostki samorządu terytorialnego

Wartość bilansowa dłużnych papierów wartościowych emitowanych przez korporacje oraz jednostki samorządu terytorialnego 31 grudnia 2019 31 grudnia 2018
Samorządy krajowe 6 199 5 710
Narodowy Bank Polski 4 815 2 999
Banki zagraniczne 4 717 3 495
Spółki Indeksu WIG - Energia 2 375 1 183
Przetwórstwo przemysłowe 1 163 978
Usługi finansowe i ubezpieczeniowe 761 725
Spółki sektora energetyczno-paliwowego (w tym spółki indeksu WIG - Paliwa) 651 1 173
Transport i gospodarka magazynowa 615 1 232
Spółki Indeksu WIG - Banki 558 452
Budownictwo i obsługa rynku nieruchomości 479 158
Usługi komunalne 410 759
Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 410 136
Górnictwo i wydobywanie (w tym: spółki indeksu WIG - Górnictwo) 353 130
Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją (w tym spółki indeksu WIG - hotele i restauracje) 315 188
Informacja i telekomunikacja (w tym spółki indeksu WIG - Telekomunikacja) 201 4
Pozostałe 147 67
Razem 24 169 19 389
 

7.5.3.1. Ryzyko stopy procentowej

W tabeli poniżej zaprezentowano test wrażliwości portfela instrumentów finansowych, dla których ryzyko ponosi Grupa PZU (z wyjątkiem należności od klientów z tytułu kredytów i zobowiązań z tytułu depozytów).

Zmiana wartości portfela w wyniku zmiany krzywej dochodowości o +/- 100 p.b. wg waluty instrumentu  31 grudnia 2019 31 grudnia 2018
spadek wzrost spadek wzrost
polski złoty 2 090 (1 982) 1 237 (1 174)
Euro 16 (16) 42 (40)
dolar amerykański 127 (111) 169 (153)
pozostałe (9) 8 2 (2)
Razem 2 224 (2 101) 1 450 (1 369)

Powyższe testy wrażliwości nie zawierają wpływu zmian stóp procentowych dla rezerw techniczno-ubezpieczeniowych i zobowiązań z tytułu kontraktów inwestycyjnych. Analizę wpływu zmiany stopy technicznej na wycenę umów ubezpieczeniowych zaprezentowano w punktach 7.5.2.1 i 7.5.2.2.

W poniższej tabeli przedstawiono kształtowanie się poziomu kontraktowej wrażliwości dochodu odsetkowego (NII) na zmianę stóp procentowych o 100 p.b. oraz wrażliwości wartości ekonomicznej kapitału (EVE) banków Grupy PZU na zmianę stóp procentowych o 200 p.b. Miara (NII) jest wykorzystywana w zarządzaniu ryzykiem stopy procentowej do ograniczenia zmienności dochodu odsetkowego. Przez EVE rozumie się bieżącą wartość przyszłych przepływów pieniężnych, które będą wygenerowane przez aktywa jednostki, pomniejszoną o bieżącą wartość przyszłych przepływów pieniężnych koniecznych do uregulowania zobowiązań tej jednostki. W obu analizach zakładana jest natychmiastowa zmiana stóp rynkowych. Oprocentowanie produktów bankowych zmienia się zgodnie z zapisami umownymi, przy czym w przypadku kontraktowej wrażliwości NII, dla depozytów od klientów detalicznych, uwzględnia się ograniczenie spadku stóp minimalnie do zera, lecz nie do wartości ujemnych, zaś dla wrażliwości EVE zerowe ograniczenie spadku oprocentowania obowiązuje dla wszystkich pasywów. Ponadto dla wrażliwości EVE dla depozytów bieżących w złotych polskich stosowany jest model urealniający profil ich przeszacowania.

Podmiot  Miara 31 grudnia 2019 31 grudnia 20181
  spadek wzrost spadek wzrost
Grupa Pekao  NII -6,98% 4,08% -8,64% 6,22%
EVE 1,61% -3,04% -0,95% 0,87%
Grupa Alior Banku  NII -6,86% 3,14% -5,97% 2,45%
EVE -1,70% 1,35% -2,36% 3,31%

1 dane za grudzień 2018 wg metodyki obowiązującej przed wdrożeniem wymogów EBA z zakresu IRRBB w czerwcu 2019 

7.5.3.2. Ryzyko walutowe

Ekspozycja na ryzyko walutowe

Aktywa wg walut  31 grudnia 2019 31 grudnia 2018
PLN EUR USD Pozosta-łe Razem PLN EUR USD Pozosta-łe Razem
Należności od klientów z tytułu kredytów 163 827 25 914 1 423 3 7041 194 868 153 035 23 458 1 903 3 6582 182 054
Pochodne instrumenty finansowe 2 626 368 110 3 3 107 1 818 417 198 54 2 487
Inwestycyjne (lokacyjne) aktywa finansowe 97 050 7 427 5 748 1 191 111 416 88 455 7 796 5 174 240 101 665
Wyceniane w zamortyzowanym koszcie 43 587 1 643 278 430 45 938 42 162 2 580 333 159 45 234
Dłużne papiery wartościowe 34 837 969 1 123 35 930 33 592 983 1 76 34 652
Rządowe 28 975 88 1 123 29 187 27 338 86 1 76 27 501
Pozostałe 5 862 881 - - 6 743 6 254 897 - - 7 151
Transakcje z przyrzeczeniem odsprzedaży 4 064 - - - 4 064 3 278 - - - 3 278
Lokaty terminowe w instytucjach kredytowych 885 175 87 307 1 454 1 286 1 250 150 83 2 769
Pożyczki 3 801 499 190 - 4 490 4 006 347 182 - 4 535
Wyceniane w wartości godziwej przez inne całkowite dochody 44 523 5 006 4 965 717 55 211 30 788 3 674 4 272 3 38 737
Instrumenty kapitałowe 504 14 - - 518 509 13 - - 522
Dłużne papiery wartościowe 44 019 4 992 4 965 717 54 693 30 279 3 661 4 272 3 38 215
Rządowe 30 774 3 600 3 099 3 37 476 19 424 3 597 3 143 3 26 167
Pozostałe 13 245 1 392 1 866 714 17 217 10 855 64 1 129 - 12 048
Wyceniane w wartości godziwej przez wynik finansowy 8 940 778 505 44 10 267 15 505 1 542 569 78 17 694
Instrumenty kapitałowe 567 140 114 24 845 1 057 35 113 15 1 220
Jednostki uczestnictwa i certyfikaty inwestycyjne 3 954 604 243 19 4 820 3 556 550 178 14 4 298
Dłużne papiery wartościowe 4 419 34 148 1 4 602 10 892 957 278 49 12 176
Rządowe 4 250 19 123 1 4 393 10 763 918 256 49 11 986
Pozostałe 169 15 25 - 209 129 39 22 - 190
Należności 4 125 1 404 110 98 5 737 4 537 1 611 124 71 6 343
Środki pieniężne i ekwiwalenty środków pieniężnych 4 973 1 542 482 7913 7 788 11 741 3 815 778 7214 17 055
Aktywa, razem 272 601 36 655 7 873 5 787 322 916 259 586 37 097 8 177 4 744 309 604

1 W tym 2 695 mln zł we frankach szwajcarskich i 533 mln zł w funtach brytyjskich. 
2 W tym 2 999 mln zł we frankach szwajcarskich i 409 mln zł w funtach brytyjskich. 
3 W tym 310 mln zł w funtach brytyjskich, 144 mln zł we frankach szwajcarskich, 70 mln zł w koronach norweskich, 56 mln zł w koronach szwedzkich oraz 39 mln zł w koronach duńskich. 
4 W tym 261 mln zł w funtach brytyjskich, 157 mln zł we frankach szwajcarskich, 69 mln zł w koronach szwedzkich, 67 mln zł w koronach norweskich oraz 52 mln zł w koronach duńskich.

 
Zobowiązania wg walut  31 grudnia 2019 31 grudnia 2018
PLN EUR USD Pozostałe Razem PLN EUR USD Pozostałe Razem
Zobowiązania finansowe wyceniane w wartości godziwej 3 170 379 106 5 3 660 3 445 374 157 41 4 017
Pochodne instrumenty finansowe 2 529 378 106 5 3 018 2 793 374 157 41 3 365
Zobowiązania z tytułu pożyczek papierów wartościowych (krótka sprzedaż) 293 - - - 293 120 - - - 120
Kontrakty inwestycyjne na rachunek i ryzyko klienta (unit-linked) 258 1 - - 259 266 - - - 266
Zobowiązania wobec uczestników konsolidowanych funduszy inwestycyjnych 90 - - - 90 266 - - - 266
Zobowiązania finansowe wyceniane wg zamortyzowanego kosztu 202 387 25 994 11 196 3 253 242 830 188 918 28 534 11 528 3 319 232 299
Zobowiązania wobec banków 3 120 3 242 19 2231 6 604 2 234 3 474 60 2762 6 044
Zobowiązania wobec klientów z tytułu depozytów 182 288 22 150 11 123 3 0273 218 588 172 162 20 962 11 468 3 0434 207 635
Zobowiązania z tytułu własnych dłużnych papierów wartościowych 9 006 229 38 - 9 273 7 998 4 011 - - 12 009
Zobowiązania podporządkowane 6 656 44 - - 6 700 5 974 87 - - 6 061
Zobowiązania z tytułu transakcji z przyrzeczeniem odkupu 503 96 - - 599 540 - - - 540
Kontrakty inwestycyjne o gwarantowanych i ustalonych warunkach - - - - - - - - - -
Zobowiązania z tytułu leasingu finansowego 814 233 16 3 1 066 10 - - - 10
Inne zobowiązania 6 733 911 331 94 8 069 6 654 511 107 135 7 407
Zobowiązania wg walut, razem 212 290 27 284 11 633 3 352 254 559 199 017 29 419 11 792 3 495 243 723

1 W tym 187 mln zł we frankach szwajcarskich. 
2 W tym 226 mln zł we frankach szwajcarskich. 
3 W tym 1 532 mln zł w funtach brytyjskich, 648 mln zł we frankach szwajcarskich, 234 mln zł w koronach norweskich, 147 mln zł w koronach szwedzkich, 86 mln zł w dolarach kanadyjskich, 48 mln zł w koronach czeskich oraz 121 mln zł w jenach japońskich. 
4 W tym 1 627 mln zł w funtach brytyjskich, 584 mln zł we frankach szwajcarskich, 174 mln zł w koronach norweskich, 112 mln zł w koronach szwedzkich, 89 mln zł w dolarach kanadyjskich, 81 mln zł w koronach czeskich oraz 30 mln zł w jenach japońskich.

W celu zarządzania ryzykiem walutowym Grupa PZU wykorzystuje także instrumenty pochodne, co pozwala m. in. na zajęcie wybranej ekspozycji rynkowej w sposób bardziej efektywny niż instrumenty kasowe.

Kolejna tabela prezentuje test wrażliwości portfela instrumentów finansowych Grupy PZU (z wyjątkiem należności od klientów z tytułu kredytów i zobowiązań z tytułu depozytów), w odniesieniu do instrumentów finansowych, dla których ryzyko ponosi Grupa PZU.   

W skład aktywów finansowych narażonych na ryzyko kursów walutowych wchodzą inwestycyjne (lokacyjne) aktywa finansowe Grupy PZU oraz pochodne instrumenty finansowe denominowane w walutach obcych.

Zmiana wartości portfela w wyniku zmiany kursu walut o +/- 20%  31 grudnia 2019 31 grudnia 2018
Spadek wzrost spadek wzrost
EUR (113) 158 189 (171)
USD (12) 20 (27) 48
GBP 2 (2) (4) 4
Pozostałe (19) 19 (9) 9
Razem (142) 195 149 (110)

7.5.3.3. Ryzyko cen akcji

Stopień narażenia na ryzyko

Wartość portfela kapitałowych instrumentów finansowych zaprezentowano w punkcie 35.2.

Analiza wrażliwości

W tabeli poniżej przedstawiono test wrażliwości portfela notowanych instrumentów kapitałowych Grupy PZU, dla których ryzyko ponosi Grupa PZU.

Wpływ zmiany wyceny notowanych instrumentów kapitałowych na kapitał własny 31 grudnia 2019 31 grudnia 2018
wzrost wyceny notowanych instrumentów kapitałowych o 20% 112 190
spadek wyceny notowanych instrumentów kapitałowych o 20% (112) (190)

7.5.3.4. Ryzyko płynności

Ryzyko płynności finansowej to możliwość utraty zdolności do bieżącego regulowania zobowiązań Grupy PZU wobec jej klientów lub kontrahentów. Celem zarządzania ryzykiem płynności finansowej jest zachowanie poziomu płynności umożliwiającego bieżące regulowanie zobowiązań danego podmiotu. Ryzyko płynności jest zarządzane odrębnie dla części ubezpieczeniowej oraz bankowej.

Identyfikacja ryzyka polega na analizie możliwości wystąpienia niekorzystnych zdarzeń, w szczególności:

  • niedoboru środków płynnych w stosunku do bieżących potrzeb;
  • braku płynności posiadanych instrumentów finansowych;
  • strukturalnego niedopasowania zapadalności aktywów do wymagalności zobowiązań.

Pomiar i ocena ryzyka są przeprowadzane poprzez oszacowanie niedoborów środków finansowych na wypłaty zobowiązań. W części ubezpieczeniowej oszacowanie dokonywane jest w następujących ujęciach:

  • luk płynnościowych (statycznym, ryzyko płynności finansowej długoterminowej) – poprzez monitorowanie niedopasowania przepływów netto, wynikających z umów ubezpieczenia zawartych do dnia bilansowego i wpływów z tytułu aktywów na pokrycie zobowiązań ubezpieczeniowych w poszczególnych okresach, na podstawie projekcji przepływów finansowych sporządzanej na dany dzień;
  • potencjalnego niedoboru środków finansowych (ryzyko płynności finansowej średnioterminowej) – poprzez analizę historycznych i spodziewanych przepływów pieniężnych z działalności operacyjnej;
  • stress testowym (ryzyko płynności finansowej średnioterminowej) – poprzez oszacowanie możliwości zbycia w krótkim czasie portfela lokat finansowych na zaspokojenie zobowiązań z tytułu wystąpienia zdarzeń ubezpieczeniowych, w tym o charakterze nadzwyczajnym;
  • preliminarzy bieżących (ryzyko płynności finansowej krótkoterminowej) – poprzez monitorowanie zgłoszonego przez jednostki danego podmiotu ubezpieczeniowego z Grupy PZU zapotrzebowania na środki w terminie określonym przez obowiązujące w tym podmiocie regulacje. 

W zakresie zarządzania ryzykiem płynności banki w Grupie PZU stosują miary wynikające z regulacji sektorowych, w tym Rekomendacji P wydanej przez KNF.

Do zarządzania płynnością banków w Grupie PZU wykorzystuje się współczynniki płynności dla różnych okresów, w tym do 7 dni, do miesiąca, do 12 oraz powyżej 12 miesięcy.

W ramach zarządzania ryzykiem płynności banki w Grupie PZU dokonują również analizy profilu zapadalności/wymagalności w dłuższym terminie, zależnej w dużym stopniu od przyjętych założeń w zakresie kształtowania się przyszłych przepływów gotówkowych związanych z pozycjami aktywów i pasywów. Założenia uwzględniają:

  • stabilność pasywów o nieokreślonych terminach wymagalności (np. rachunki bieżące, zerwania i odnowienia depozytów, poziom ich koncentracji);
  • możliwość skrócenia terminu zapadalności określonych pozycji aktywów (np. kredyty hipoteczne z możliwością wcześniejszej spłaty);
  • możliwość zbycia pozycji aktywów (portfel płynnościowy).

Monitorowanie i kontrolowanie ryzyka płynności finansowej polega na analizie wykorzystania wyznaczonych limitów.

Raportowanie polega na komunikacji o poziomie płynności finansowej różnym poziomom decyzyjnym. Częstotliwość poszczególnych raportów oraz zakres informacji są dostosowane do potrzeb informacyjnych na poszczególnych poziomach decyzyjnych.

Ograniczeniu ryzyka płynności finansowej służą:

  • utrzymywanie środków w wyodrębnionym portfelu płynnościowym, w wysokości zgodnej z limitami wartości tego portfela;
  • utrzymywanie odpowiednich środków w walucie obcej w portfelach lokat przeznaczonych na pokrycie zobowiązań ubezpieczeniowych wyrażonych w danej walucie obcej;
  • postanowienia Umowy o zarządzanie portfelami instrumentów finansowych zawartej pomiędzy TFI PZU oraz PZU dotyczące ograniczenia czasu wycofania środków z portfeli zarządzanych przez TFI PZU do maksymalnie 3 dni po złożeniu zapotrzebowania na środki pieniężne;
  • posiadanie otwartych linii kredytowych w bankach lub/i możliwość dokonywania transakcji typu sell-buy-back na skarbowych papierach wartościowych, w tym utrzymywanych do terminu wykupu;
  • centralizacja zarządzania portfelami/funduszami przez TFI PZU;
  • limity wskaźników płynnościowych w bankach należących do Grupy PZU.     

Ekspozycja na ryzyko

Wartość bilansowa instrumentów dłużnych wg daty wykupu  31 grudnia 2019 31 grudnia 2018
do 1 roku 1 – 2 lat 2 – 3 lat 3 – 4 lat 4 – 5 lat Powyżej 5 lat Razem do 1 roku 1 – 2 lat 2 – 3 lat 3 – 4 lat 4 – 5 lat Powyżej 5 lat Razem
Należności od klientów z tytułu kredytów 53 167 19 432 18 451 14 267 14 130 75 421 194 868 53 823 18 022 13 302 14 537 12 512 69 858 182 054
Inwestycyjne (lokacyjne) instrumenty dłużne 16 298 15 935 13 048 9 315 15 156 35 481 105 233 16 429 8 028 11 300 15 091 9 231 35 546 95 625
Wyceniane w zamortyzowanym koszcie 7 884 3 526 4 908 5 170 6 675 17 775 45 938 9 485 2 497 2 717 5 005 5 540 19 990 45 234
Dłużne papiery wartościowe 2 347 3 470 3 950 4 259 4 510 17 394 35 930 3 629 2 253 2 663 3 803 4 411 17 893 34 652
Rządowe 1 581 2 770 3 377 3 296 3 815 14 348 29 187 2 032 1 765 2 218 3 245 3 429 14 812 27 501
Pozostałe 766 700 573 963 695 3 046 6 743 1 597 488 445 558 982 3 081 7 151
Transakcje z przyrzeczeniem odsprzedaży 4 064 - - - - - 4 064 3 278 - - - - - 3 278
Lokaty terminowe w instytucjach kredytowych 1 398 56 - - - - 1 454 2 532 170 54 - - 13 2 769
Pożyczki 75 - 958 911 2 165 381 4 490 46 74 - 1 202 1 129 2 084 4 535
Wyceniane w wartości godziwej przez inne całkowite dochody 8 221 10 847 7 504 3 568 7 851 16 702 54 693 5 923 4 600 5 952 7 791 2 471 11 478 38 215
Rządowe 2 590 6 742 6 958 2 735 6 281 12 170 37 476 1 413 4 002 2 581 7 006 1 666 9 499 26 167
Pozostałe 5 631 4 105 546 833 1 570 4 532 17 217 4 510 598 3 371 785 805 1 979 12 048
Wyceniane w wartości godziwej przez wynik finansowy 193 1 562 636 577 630 1 004 4 602 1 021 931 2 631 2 295 1 220 4 078 12 176
Rządowe 73 1 549 629 573 607 962 4 393 944 887 2 619 2 275 1 215 4 046 11 986
Pozostałe 120 13 7 4 23 42 209 77 44 12 20 5 32 190
Razem 69 465 35 367 31 499 23 582 29 286 110 902 300 101 70 252 26 050 24 602 29 628 21 743 105 404 277 679
   

W poniższej tabeli zaprezentowano przyszłe niezdyskontowane przepływy pieniężne z aktywów i zobowiązań.

Ryzyko płynności  31 grudnia 2019 31 grudnia 2018
Do 1 roku 1 – 2 lat 2 – 3 lat 3 – 4 lat 4 – 5 lat 5 – 10 lat Powyżej 10 lat Razem Do 1 roku 1 – 2 lat 2 – 3 lat 3 – 4 lat 4 – 5 lat 5 – 10 lat Powyżej 10 lat Razem
Aktywa 101 092 34 483 34 809 25 583 28 717 64 451 54 939 344 074 103 494 31 994 27 926 28 309 22 599 58 494 59 863 332 679
Środki pieniężne i ekwiwalenty środków pieniężnych 3 410 151 109 90 78 290 3 694 7 822 13 195 142 103 85 74 274 3 258 17 131
Należności 3 725 1 188 352 8 145 321 - 5 739 4 955 1 192 26 7 29 1 180 6 390
Należności od klientów z tytułu kredytów 49 666 25 154 23 366 16 679 16 973 39 462 42 200 213 500 47 576 23 979 19 287 16 650 13 761 36 998 42 209 200 460
Dłużne papiery wartościowe 38 328 7 483 9 936 7 628 9 180 23 974 9 045 105 574 31 560 6 184 8 115 9 997 7 069 19 079 14 056 96 060
Pożyczki 444 366 986 1 074 2 223 382 - 5 475 298 331 254 1 510 1 562 2 093 160 6 208
Transakcje z przyrzeczeniem odsprzedaży 4 064 - - - - - - 4 064 3 278 - - - - - - 3 278
Lokaty terminowe w instytucjach kredytowych 1 455 141 60 104 118 22 - 1 900 2 632 166 141 60 104 49 - 3 152
Zobowiązania (119 954) (14 179) (6 524) (4 813) (4 317) (17 388) (128 819) (295 994) (106 726) (13 218) (7 707) (4 824) (3 664) (17 013) (117 603) (270 755)
Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe (13 107) (2 002) (1 373) (1 103) (903) (3 405) (20 965) (42 858) (7 122) (1 806) (1 316) (1 081) (905) (2 501) (21 225) (35 956)
Zobowiązania z tytułu leasingu (234) (221) (147) (146) (65) (119) (376) (1 308) nd. nd. nd. nd. nd. nd. nd. nd.
Pozostałe zobowiązania finansowe (102 215) (11 572) (4 994) (3 555) (3 319) (13 816) (106 516) (245 987) (95 013) (11 138) (6 378) (3 732) (2 740) (14 476) (95 724) (229 201)
Pozostałe zobowiązania (4 398) (384) (10) (9) (30) (48) (962) (5 841) (4 591) (274) (13) (11) (19) (36) (654) (5 598)
Luka (18 862) 20 304 28 285 20 770 24 400 47 063 (73 880) 48 080 (3 232) 18 776 20 219 23 485 18 935 41 481 (57 740) 61 924

W poniższej tabeli zaprezentowano przyszłe niezdyskontowane przepływy ze zobowiązań pozabilansowych banków (wg terminów umownych).

Udzielone zobowiązania pozabilansowe  31 grudnia 2019 31 grudnia 2018
do 1 miesiąca 1 -3 miesiące od 3 miesięcy do 1 roku 1 – 5 lat powyżej 5 lat Razem do 1 miesiąca 1 -3 miesiące od 3 miesięcy do 1 roku 1 – 5 lat powyżej 5 lat Razem
Dotyczące finansowania 44 499 - - - - 44 499 48 769 - - - - 48 769
Gwarancyjne 13 481 - - - - 13 481 7 702 - - - - 7 702
Razem 57 980 - - - - 57 980 56 471 - - - - 56 471
 

7.5.4.  Ryzyko operacyjne

Ryzyko operacyjne to możliwość poniesienia straty wynikającej z niewłaściwych lub błędnych procesów wewnętrznych, działań ludzi, funkcjonowania systemów lub ze zdarzeń zewnętrznych.

Celem zarządzania ryzykiem operacyjnym jest optymalizacja jego poziomu i efektywności operacyjnej w działalności Grupy PZU, prowadząca do ograniczenia strat i kosztów spowodowanych materializacją tego ryzyka oraz zapewnienie adekwatnych i efektywnych mechanizmów kontrolnych. Informacje na temat poziomu ryzyka operacyjnego są okresowo przedkładane właściwym organom wewnętrznym.

Identyfikacja ryzyka operacyjnego odbywa się w szczególności poprzez:

  • gromadzenie i analizę informacji o incydentach ryzyka operacyjnego oraz przyczynach ich wystąpienia;
  • samoocenę ryzyka operacyjnego;
  • analizy scenariuszowe.

Ocena i pomiar ryzyka operacyjnego odbywa się poprzez:

  • określanie skutków wystąpienia incydentów ryzyka operacyjnego;
  • szacowanie skutków wystąpienia potencjalnych incydentów ryzyka operacyjnego.

Monitorowanie i kontrolowanie ryzyka operacyjnego realizowane jest głównie poprzez ustanowiony system wskaźników ryzyka operacyjnego oraz limitów umożliwiających ocenę zmian poziomu ryzyka operacyjnego w czasie oraz czynników mających wpływ na jego poziom w działalności.

Raportowanie polega na komunikacji o poziomie ryzyka operacyjnego, efektach monitorowania i kontrolowania różnym poziomom decyzyjnym. Częstotliwość poszczególnych raportów oraz zakres informacji są dostosowane do potrzeb informacyjnych na poszczególnych poziomach decyzyjnych.

Działania zarządcze w ramach reakcji na zidentyfikowane i ocenione ryzyko operacyjne polegają w szczególności na:

  • podjęciu działań mających na celu minimalizację ryzyka, między innymi poprzez wzmocnienie systemu kontroli wewnętrznej;
  • transferze ryzyka – w szczególności za pomocą zawarcia umowy ubezpieczenia;
  • unikaniu ryzyka poprzez niepodejmowanie lub wycofanie się z określonej działalności biznesowej w przypadku stwierdzenia zbyt wysokiego ryzyka operacyjnego, którego koszty ograniczenia są nieopłacalne;
  • akceptacji ryzyka – aprobatę konsekwencji wynikających z ewentualnej materializacji ryzyka operacyjnego, jeśli nie zagraża ono przekroczeniem poziomu tolerancji na ryzyko operacyjne.

7.5.5.  Ryzyko braku zgodności

Ryzyko braku zgodności (ang. compliance) to ryzyko poniesienia sankcji prawnych, powstania strat finansowych bądź utraty reputacji lub wiarygodności wskutek niezastosowania się przez spółki Grupy PZU, ich pracowników lub podmioty działające w ich imieniu do przepisów prawa, regulacji wewnętrznych oraz przyjętych standardów postępowania, w tym norm etycznych.

Na podstawie regulacji wewnętrznych wprowadzono podział kompetencji w ramach systemowego i bieżącego zarządzania ryzykiem braku zgodności.

Zarządzanie systemowe polega w szczególności na formułowaniu rozwiązań dotyczących realizacji zasad zarządzania ryzykiem braku zgodności, monitorowaniu procesu zarządzania tym ryzykiem oraz promowaniu i monitorowaniu przestrzegania regulacji wewnętrznych oraz przyjętych standardów postępowania w zakresie zgodności.

Bieżące zarządzanie ryzykiem braku zgodności to identyfikacja, ocena i pomiar oraz dostosowanie do wymogów regulacyjnych.

7.5.6.  Ryzyko modeli

Ryzyko modeli to ryzyko poniesienia straty finansowej, błędnego oszacowania danych raportowanych do organu nadzoru, podjęcia błędnych decyzji lub utraty reputacji z powodu błędów w opracowaniu, wdrożeniu lub stosowaniu modeli. Biorąc pod uwagę rosnące znaczenie zakresu wykorzystania modeli oraz zakwalifikowanie ryzyka modeli jako ryzyka istotnego dla Grupy PZU, w 2019 roku kontynuowany był formalny proces identyfikacji i oceny tego ryzyka. Proces, rozwijany obecnie w PZU i PZU Życie, ma na celu zapewnienie wysokiej jakości stosowanych praktyk dotyczących zarządzania tym ryzykiem. W ramach procesu w 2019 roku wykonywano monitoringi oraz niezależne walidacje modeli .

W podmiotach sektora bankowego, z uwagi na wysoką istotność ryzyka modeli, zarządzanie tym rodzajem ryzyka zostało wdrożone w ubiegłych latach w ramach dostosowania do wymogów rekomendacji W wydanej przez KNF. Oba banki określiły standardy procesu zarządzania ryzykiem modeli, w tym zasady budowy modeli oraz oceny jakości ich działania, przy zapewnieniu właściwych rozwiązań w ramach ładu korporacyjnego.